Sual: De-institutlaşma sistemi necə tətbiq olunur?

Cavab:De-institutlaşma prosesi ölkədə uşaqların müdafiəsi sahəsində həyata keçirilən yeni bir islahatdır və dövlət uşaq müəssisələri sisteminin alternativ qayğı sistemi ilə əvəz edilməsi prosesini nəzərdə tutur.
“Azərbaycan Respublikasında dövlət uşaq müəssisələrindən uşaqların ailələrə verilməsi (De-institusionalizasiya) və alternativ qayğı Dövlət Proqramı” çərçivəsində dövlət uşaq müəssisələrində keçirilmiş sorğuların nəticələrinə əsasən hazırlanmış və hökumət tərəfindən təsdiq edilmiş dövlət uşaq müəssisələrinin transformasiya üzrə Baş Planın icrası olaraq 13 internat məktəbi transformasiya olunaraq ümumtəhsil məktəblərinə, lisey və gimnaziyalara çevrilmişdir.
Bununla yanaşı, dövlət uşaq müəssisələrinin nəzdində günərzi və reabilitasiya-inkişaf mərkəzləri yaradılmış və hazırda fəaliyyət göstərir.
10 nəfər uşaq üçün tikilib istifadəyə verilmiş 1 nömrəli Ailə tipli kiçik qrup evi Azərbaycan Respublikası Nazilər Kabinetinin 2013-cü il 06 sentyabr tarixli 250 nömrəli qərarı ilə Təhsil Nazirliyinin tabeliyinə verilmişdir. Bununla yanaşı “Ailə tipli kiçik qrup evinin Nümunəvi Nizamnaməsi” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2013-cü il 13 avqust tarixli 207 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir.
Təhsil Nazirliyi tərəfindən Yetkinlik yaşına çatmayanların işləri və hüquqlarının müdafiəsi üzrə komissiyaları ilə birlikdə övladlığa, himayəyə və öz bioloji ailələrinə verilmiş uşaqlara nəzarətin təşkili və onların vəziyyətinin dövri monitorinqinin aparılması həyata keçirilir.
Dövlət Proqramının Tədbirlər Planının 9-cu bəndinin icrası olaraq uşaqlarına qayğı göstərə bilməyən ailələrin və onların uşaqlarının rifahının yaxşılaşdırılması, uşaqların müəssisələrə düşməsinin qarşısının alınması məqsədi ilə yerlərdə uşaqlar və ailələrə dəstək xidmətlərinin yaradılması, risk qrupundan olan uşaqlar və ailələr arasında sistemli preventiv tədbirlərin görülməsi, qarşıya çıxan problemlərin həllinə kompleks yanaşma ilə onların operativ aradan qaldırılması, habelə uşaqların belə müəssisələrə daxil olmasına ciddi nəzarətin təmin edilməsinin nəticəsi olaraq ölkə üzrə ümumilikdə 589 nəfər uşağın, 2013-cü ildə isə 34 nəfər uşağın dövlət uşaq müəssisələrinə  düşməsinin qarşısı alınmışdır.
Dövlət Proqramının icrası olaraq 309 nəfər uşağın və onların bioloji ailələrinin fərdi qiymətləndirilməsi həyata keçirilmişdir. 309 nəfər uşaqdan öz bioloji ailəsinin və ya yaxın qohumlarının himayəsinə qaytarılması mümkün olan 150 nəfər uşağa fərdi plan hazırlanmışdır. Rayonlara səfərlər edilərək Rayon İcra Hakimiyyətləri yanında fəaliyyət göstərən Yetkinlik yaşına çatmayanların işləri və hüquqlarının müdafiəsi üzrə komissiyanın iclasında bu uşaqların ailələrinə qaytarılması məsələsinə baxılmışdır. Uşağın bioloji valideynin və ya onu əvəz edən şəxsin, həmçinin yaxın qohumlarının iştirakı ilə keçirilən iclaslarda komissiyanın üzvü olan digər yerli icra strukturlarının məsul nümayəndələri tərəfindən ailənin probleminin həllinə müvafiq köməklik göstərirlər. Aparılan məqsədyönlü işlərin nəticəsində valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqlar üçün internat məktəbləri və uşaq evlərində yaşayan 149 nəfər uşaq rayon və şəhər icra hakimiyyətlərinin sərəncamı ilə bu müəssisələrdən bioloji ailələrinin və yaxın qohumlarının himayəsinə qaytarılmışdır. Həmin uşaqların vəziyyətinin mütəmadi monitorinqi və Təhsil Nazirliyinə məlumatın verilməsi ilə bağlı rayon icra hakimiyyətlərinə məktub ünvanlanmışdır.
2008-ci ildə 4055 nəfər uşaq dövlət müəssisələrində gecələyirdisə, onların sayı azalaraq hazırda 3470 nəfər təşkil edir.

 Sual: Bu sistemin tətbiqində  hansı problemlərlə qarşılaşırsınız?

Cavab: De-institutlaşma prosesini uğurla keçmiş ölkələrdə uşaqların müdafiəsi sahəsində əsas aparıcı işçi qüvvəsi sosial işçilər hesab olunur. Sosial işçi - çətin həyat şəraitində olan ailələr və uşaqların sosial-psixoloji reabilitasiya və inteqrasiyasını həyata keçirməklə onların problemlərinin həlli ilə bağlı peşəkarcasına yardım göstərən şəxsdir.
İnkişaf etmiş Avropa ölkələrində de-institusionalizasiya ilə bağlı aparılmış islahatlar zamanı ilkin olaraq uşaqlara yönələn alternativ xidmətlər yaradılmağa başlanılmışdır. Xidmətlər təşkil edilmiş və sosial işçilər tərəfindən çətin vəziyyətdə olan ailələrin uşaqları bu xidmətlərə cəlb edildikcə dövlət uşaq müəssisələrinə düşən uşaqların sayı nəzərə çarpacaq dərəcədə azalmış və bunun nəticəsində müəssisələrin sayı azalmış, əksər ölkələrdə isə bu tip müəssisələr dövlət uşaq müəssisələri kimi fəaliyyətlərini dayandırmışdır.
Dövlət Proqramının icrası olaraq təhsil müəssisələrində müvafiq ixtisaslar üzrə sosial işçilərin, o cümlədən dövlət uşaq müəssisələri işçilərinin peşə yönümünü dəyişməklə uşaqlara ailə əsaslı xidmətləri həyata keçirən sosial işçilərin hazırlanması ilə bağlı 2010-2011-ci tədris ilindən etibarən Bakı Pedaqoji Kadrların İxtisasartırma və Yenidənhazırlanma İnstitutunda “Sosial iş” ixtisası üzrə kurs açılmışdır. Bu günədək internat məktəblərində işləyən 32 tərbiyəçi-müəllim bu kursa cəlb olunmuşdur. Ölkədə sosial işçilərin sayının artması ilə çətin həyat şəraitində olan ailələrin vaxtında aşkarlanması, onların problemlərinə kompleks yanaşma, müvafiq dəstəyin göstərilməsi və alternativ xidmətlərin yaranması nəticəsində müəssisələrə düşən uşaqların sayı azalacaqdır.

Sual: Hazırda ümumtəhsil məktəblərində çalışan müəllimlərin hesabına müxtəlif ixtisaslara olan tələbatın ödənilməsi mümkündürmü və bu sahədə fəaliyyət nəzərdə tutulurmu?

Cavab: Əlavə təhsil fəaliyyətinin ən mühüm istiqamətlərindən biri də yenidənhazırlanma təhsilidir. Hazırda müxtəlif ali təhsil müəssisələrində istər pedaqoji, istərsə də qeyri-pedaqoji ixtisaslar üzrə kadr hazırlığı həyata keçirilir. Bu zaman yenidənhazırlanma təhsilinə müraciət edənlərin ilkin baza ixtisasları ilə yenidənhazırlanmaq istədikləri ixtisaslar arasındakı uyğunluq tələbi nəzərə alınır.

Sual: Azərbaycanda ali məktəblərdə müəllim hazırlığı üçün internatura modeli nə zamandan tətbiq ediləcək? Bakalavr təhsili alan gənclər üçün internatura hansı kursdan etibarən tətbiq ediləcək?

Cavab: “Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası”nda əsas hədəflərdən biri kimi, təhsilverənlərin peşəkarlıq səviyyəsinin daim yüksəldilməsini təmin edən yeni sistemin yaradılması, o cümlədən müəllim hazırlığı sistemində internatura modelinin tətbiq edilməsi qeyd olunmuşdur.
Yeni sistemin tətbiqi üçün ilk növbədə beynəlxalq təcrübəyə əsaslanan normativ hüquqi sənədlər hazırlanmalıdır. Bu sənədlər hazırlandıqdan sonra internatura modelinə dair ətraflı məlumatlar ictimaiyyətə çatdırılacaqdır.

Sual: Ali məktəblərlə orta məktəblərin birləşdiriləcəyi barədə məlumata aydınlıq gətirilməsini xahiş edirik.

Cavab:Bildiririk ki, orta məktəblərin ali məktəblərə təhkim olunması təhsilin müxtəlif səviyyələri arasında fasiləsizlik prinsipini təmin etməyə imkan verəcək. Ali təhsil müəssisələrinin akademik gücündən orta məktəb, ilk peşə və orta ixtisas təhsili müəssisələri arasında varislik ruhunda yararlanmaq üçün təhsilin müxtəlif pillələri arasında üzvü əlaqə vacibdir. İnkişaf etmiş təhsil sistemlərində vahid təhsil şəbəkəsi dedikdə, həm də təhsilin müxtəlif pillələrinin eyni strateji həlqədə birləşməsi nəzərdə tutulur. Sınaqdan keçmiş bu təcrübə təhsilalanların uğurlu karyera inkişafına və ixtisaslaşmasına zəmin yaradır.

Sual: Təhsil Nazirliyi aqraryönümlü ilk-peşə ixtisas təhsili müəssisələrinin fəaliyyətinin təşkilinə dair təkliflərə hansı məsələləri daxil etməyi planlaşdırır? Aqraryönümlü ilk-peşə ixtisas təhsili müəssisələrini bitirənlərin neçə nəfəri işlə təmin olunub?

Cavab: Məlumat üçün bildiririk ki, hazırda ilk peşə-ixtisas təhsili müəssisələrindən 45-də 19 ixtisas üzrə kənd təsərrüfatı istiqamətində kadr hazırlığı həyata keçirilir. Bu ixtisaslar “Arıçı”, “Avtomobil və traktorların elektrik avadanlıqlarının təmiri üzrə çilingər-elektrik, avtomobil sürücüsü”, “Elektrik avadanlıqlarına xidmət və təmir üzrə elektrik montyoru-avtomobil sürücüsü”, “Geniş profilli traktorçu-maşinist, təmirçi-çilingər”, “Geniş profilli traktorçu-maşinist, təmirçi-çilingər, avtomobil sürücüsü (BC kateqoriyası)”, ”Heyvandarlıq kompleksləri və mexanikləşdirilmiş fermaların mexanizatoru, elektrik montyoru”, “Heyvandarlıq kompleksləri və mexanikləşdirilmiş fermaların operatoru”, “Heyvanlara baytar xidməti köməkçisi”, “Heyvanlarda süni mayalanma üzrə texnik”, “Kənd təsərrüfatı maşın və avadanlıqlarının təmiri üzrə çilingər”, “Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı üzrə fermer, avtomobil sürücüsü (BC)”, “Kəndin elektrikləşdirilməsi və rabitəsi üzrə elektrik montyoru, avtomobil sürücüsü”, “Meliorasiya işlərinin traktorçusu, təmirçi-çilingər”, “Meliorasiya işlərinin traktorçusu, təmirçi-çilingər, avtomobil sürücüsü”, “Meyvə-tərəvəz ustası”, “Quşçuluq fabriklərinin və mexanikləşdirilmiş fermaların operatoru”, “Tərəvəz ustası”, “Traktorçu-maşinist”, “Üzüm ustası” və başqalarıdır.
2013-cü buraxılış ilində ilk peşə-ixtisas təhsili müəssisələrindən 14815 nəfər şagird məzun olub. Onlardan 4599 nəfəri həqiqi hərbi xidmətə gedib, 362 nəfəri təhsillərini davam etdirib və 4465 nəfəri işlə təmin olunub. Onlardan 778 nəfəri aqrar istiqamətdə işləyənlərdir.
Kənd təsərrüfatı sahəsi üzrə ixtisaslaşmış ilk peşə-ixtisas təhsili müəssisələrinin maddi-texniki və tədris bazasının müasir tələblərə uyğunlaşdırılması məqsədilə İsmayıllı Peşə Tədris Mərkəzi, Balakən 1 nömrəli Peşə Məktəbi, Cəlilabad Peşə Liseyi, Bərdə Peşə Liseyi, Quba Peşə Liseyi, Şamaxı Peşə Liseyi, Göyçay Peşə Liseyi üçün 6 traktor, 4 otbağlayan, 7 traktor qoşqusu, 5 kotan, 6 toxumsəpən, 3 otbiçən, 3 taxıl və qarğıdalı yığan kombayn, 3 dərman çiləyici, 2 gübrəsəpən, 1 yemüyüdən texnikası alınıb. Bu proses davamlı olaraq aparılacaq və kənd təsərrüfatı sahəsi üzrə ixtisaslaşmış peşə təhsili müəssisələrinin maddi-texniki bazası müasir standartlar səviyyəsinə çatdırılacaqdır.
Kənd təsərrüfatı sahəsi üzrə təhsil almış şəxslərin işlə təminatı ilə əlaqədar onu bildiririk ki, nazirlik mütəmadi olaraq regionlarda yerləşən aqrar müəssisələrlə əlaqə yaratmağa çalışır və birgə kadr hazırlığının həyata keçirilməsi ilə bağlı layihələr həyata keçirir. Bu addımlar təhsil müəssisələrinin məzunlarının işlə təminatının yüksəlməsinə də müsbət təsir göstərməkdədir. 

Sual: Təhsil Nazirliyi xaricdə təhsil sahəsində, xüsusilə də "2007-2015-ci illərdə Azərbaycan gənclərinin xarici ölkələrdə təhsili üzrə Dövlət Proqramı” ilə bağlı heç bir şirkətlə əməkdaşlıq etmədiyini və bu şirkətlərin fəaliyyətlərinə görə məsuliyyət daşımadığını bildirib. Bilmək istərdik ki, ötən il Təhsil Nazirliyinə həmin şirkətlərlə bağlı nə qədər şikayət xarakterli müraciət daxil olub?

Cavab:  Vətəndaşların nəzərinə bir daha çatdırmaq istərdik ki, bəzi xaricdə təhsil şirkətlərinin xidmətlərindən istifadə edərkən daha diqqətli olsunlar. Bu şirkətlərin fəaliyyətindən irəli gələn çətinliklərin tələbə və gənclərimizin taleyi ilə birbaşa əlaqəli olduğunu nəzərə alaraq bildiririk ki, Təhsil Nazirliyinə bir şikayətin belə daxil olması bizi dərindən narahat edir.
Bəzi vətəndaşlar sadəcə xaricdə təhsil xatirinə bu cür vasitələrdən istifadə etsələr də, onlar nəzərə almalıdırlar ki, təhsil hər zaman əldə edilmiş bilik və bacarıqlar əsasında qiymətləndirilir. Bu bilik və bacarıqlar gənclərimizin hərtərəfli inkişafında və gələcəkdə layiqli işlə təmin olunmalarında müstəsna rol oynayır. Təəssüf ki, bəzi şirkətlər tərəfindən reytinqi və təhsilinin keyfiyyəti qat-qat aşağı olan universitetlərə sadələşdirilmiş yollarla (attestatla) tələbə qəbulu təşkil edilir ki, burada da yüksək təhsildən söhbət gedə bilməz. Nəticədə bu tələbələr həm zəmanənin, həm də əmək bazarının tələbləri ilə uyğunlaşmada ciddi çətinliklərlə üzləşmə təhlükəsi ilə qarşılaşa bilərlər. 
Bizi narahat edən digər bir hal isə "2007-2015-ci illərdə Azərbaycan gənclərinin xarici ölkələrdə təhsili üzrə Dövlət Proqramı”na müsabiqənin tam ödənişsiz qaydada həyata keçirilməsinə baxmayaraq, sənəd qəbulunda iştirak etmək məqsədilə şirkətlər tərəfindən vətəndaşlardan kifayət qədər xidmət haqqı tələb olunmasıdır. Halbuki, müasir İKT bacarıqlarından yararlanan və təhsil almaq istədiyi ölkənin tədris dilini bilən gənc həm xarici ali məktəbə qəbul prosesini, həm də Dövlət Proqramına sadələşdirilmiş elektron ərizə üzrə müraciəti özü həyata keçirə bilər. 
Bundan əlavə, bəzi xaricdə təhsil şirkətləri gənclərimizə Dövlət Proqramı ilə bağlı müxtəlif həqiqəti əks etdirməyən vədlər verir və beləliklə, qanunu ciddi qaydada pozmaqla yanaşı, onların valideynlərini böyük maddi çətinliklərlə üz-üzə qoyur. Belə hallarla rastlaşan tələbə və valideynlərdən diqqətli olmalarını, heç bir şəxs və şirkətlər tərəfindən verilən vədlərə inanmamalarını və Təhsil Nazirliyinin "Qaynar xətt” xidmətinə (146) məlumat vermələrini xahiş edirik.
Hazırda Təhsil Nazirliyi Dövlət Proqramına sənəd qəbulu və seçim prosesinin sadələşdirilməsi istiqamətində işləri davam etdirir və Dövlət Proqramında iştirak etmək arzusunda olan tələbələrə birbaşa Nazirliyə müraciət etmələrini tövsiyə edir. 

Sual:  Təhsil naziri Mikayıl Cabbarov Nazirlər Kabinetinın iclasında çıxışı zamanı deyib ki, növbəti akademik ildən başlayaraq, Təhsil Nazirliyi öz imkanları hesabına ali təhsildə pilot layihə kimi tələbə qrantları və kreditləri sisteminin işə salınmasını planlaşdırır. Zəhmət olmasa, bu layihələr barədə məlumat verərdiniz. Tələbə qrantları kimlərə və hansı şərtlərlə veriləcək? Kredit sistemi nələri nəzərdə tutacaq? Bu sistemin faydaları nələrdən ibarət olacaq?

Cavab:  Aztəminatlı ailələrdən olan tələbələrin təhsil almaq imkanlarının artırılması və stimullaşdırılması məqsədilə Təhsil Nazirliyi tərəfindən təhsil qrantları və kreditlərinin verilməsi mexanizminin hazırlanması üzərində işə başlanılmışdır. Tələbə qrantları və kreditlərinin verilməsi üçün tələbələrin təhsildə göstərdikləri akademik nailiyyətləri əsas götürüləcək. İctimaiyyətə isə bu barədə ətraflı məlumat veriləcəkdir.

Sual: Bu gün elə fəlsəfə doktorları var ki, onlar orta məktəblərdə müəllim kimi fəaliyyət göstərmək istəyirlər. Lakin bu fəaliyyət üçün onların imtahan verməsi tələb olunur. Sizcə, fəlsəfə doktoru olan şəxs hər hansı ali məktəbin bakalavr pilləsini bitirən gəncdən fərqlənməlidirmi? 

Cavab: Müəllimlərin işə qəbulu vahid qaydalar əsasında həyata keçirilir. Müsabiqənin birinci mərhələsində elmi dərəcəyə görə üstünlük nəzərdə tutulmuşdur.
Həmçinin Qaydalarda nəzərdə tutulmuşdur ki, ixtisası üzrə ən azı 10 il müəllimlik fəaliyyəti göstərmiş şəxslərin işə qəbulu Təhsil Nazirliyinə müraciət əsasında həyata keçirilir. 

Sual: Təhsil Nazirliyi tərəfindən məktəblilərin təhsildən yayınıb-yayınmamaları ilə bağlı monitorinq aparılırmı?

Cavab: Şagirdlərin təhsildən yayınıb-yayınmamaları ilə bağlı monitorinqlər,  əsasən, davamlı olaraq yerli təhsil orqanları tərəfindən aparılır. İcra nümayəndəlikləri, müvafiq  hüquq-mühafizə təşkilatları da təhsildən yayınmanın qarşısının alınmasında iştirak edirlər.
Təhsil Nazirliyinin nümayəndələri yerlərdə olarkən həmin məsələ ilə yaxından maraqlanır, seçmə yolla araşdırmalar aparırlar.